Bả

Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca

Gò-Công phong cảnh thi: Thanh lịch Gò-công xứ biết chơi,Địa linh nhơn kiệt quả như lời.Vỏ-công hùng cứ bia ngàn thuở,Phạm-Tộc phủ thờ quới một nơi. Phát trước nhiều ông danh tiếng rạng,Nối sau chán kẻ hiển vinh đời.Năm thìn ruổi mắc cơn giông bão,Dựng lại bằng xưa cũng phước trời. Gò-công huyện nhỏ một […]

Nghệ nhân Ngô Tấn Đức: Người “giữ hồn” cho Làng nghề Tủ thờ Gò Công

Ông Ngô Tấn Đức, nhiều người gọi thân mật bằng ông Ba Đức, gần 80 tuổi, tóc đã bạc trắng nhưng còn rất minh mẫn. Ông được xem là một trong những nghệ nhân lão luyện, người góp phần “giữ hồn” cho Làng nghề Tủ thờ Gò Công trải dài cả trăm năm. Nặng nợ […]

Chuyện về “Bình Tây đại nguyên soái” Trương Định (P2)

Trương Định xây dựng Gò Công thành căn cứ nhằm chống Pháp lâu dài. Người Pháp nhiều lần gây sức ép với Triều đình Huế nhằm buộc Trương Định bãi binh nhưng ông không đồng ý. Pháp nhiều lần chiêu hàng nhưng Trương Định đều cự tuyệt. Hiệu triệu dân chúng Tháng 7/1862, Trương Định […]

Từ Huấn Lục: Hoàng thái hậu Từ Dụ và những lời dạy còn sống mãi

“Ta nhân lúc giải phiền muộn xin mệnh xa giá đi bắn chim, nếu hợp hoàn cảnh thì cho, không hợp thì không, không nói nhiều lời. Mỗi khi thường răn về số lần, mẹ nghiêm và từ như thế.”  Việc dưỡng dục con cái thời nào cũng là một chủ đề đau đầu, bởi […]

Nam Phương Hoàng hậu Jeanne Marie Nguyễn Hữu Thị Lan (1913-1963)

NAM PHƯƠNG HOÀNG HẬU  Nam Phương Hoàng Hậu Jeanne Marie Nguyễn Hữu Thị Lan (1913-1963)  Dòng dõi hoàng hậu Nam Phương  Philippe Lê Phát Đạt (1841-1900) và Huỳnh Thị Tài (1845-1920) sinh ra 7 người con sau: Nicolas Lê Phát Tân (1860-1949), Jean Baptiste Lê Phát Thành (1864-1948), Denis Lê  Phát An (1868-1946), Pierre Lê […]

Gò Công cảnh cũ người xưa xứng đáng được giữ gìn và trân trọng

Cụ Việt Cúc (1906 – 1990) tên thật là Nguyễn Văn Tám (tự Thê), được người dân kính trọng gọi thầy Bảy Thê (sinh quán làng Tân Niên Tây, nay là xã Tân Tây, huyện Gò Công Đông). Từ nhỏ cụ học chữ Nho, hành nghề thuốc Bắc từ lúc 21 tuổi, học thêm về […]

Chuyện về “Bình Tây đại nguyên soái” Trương Định (P1)

Ngay sau khi Pháp chiếm thành Gia Định năm 1859, các cuộc khởi nghĩa ở Nam bộ lần lượt nổ ra. Nếu như cuộc khởi nghĩa của Thủ Khoa Huân là tiêu biểu cho nhà Nho yêu nước, thì cuộc khởi nghĩa Trương Định lại đại biểu cho tướng lĩnh kháng lệnh Triều đình cùng […]

Nhà Nho cuối cùng của đất Gò Công

Mấy năm trước tôi ghé thăm ngôi nhà số 42, khu phố Dương Phú, thị trấn Tân Hòa. Ngôi nhà ba gian tường xây kín kẽ, khuất trong đám cây rậm rạp che phủ cả mảnh sân nhỏ và phần tiền sảnh. Một chút dáng dấp tân thời phía mặt tiền cho thấy dường như […]

Tháng tám, về thăm Chiến lũy Pháo Đài

Sắp đến ngày giỗ lần thứ 149 của Anh hùng dân tộc Trương Định (20-8-1864 – 20-8-2013), tôi quyết định làm một chuyến hành hương về thăm Chiến lũy Pháo Đài (Phú Tân, Tân Phú Đông). Dù biết khá đầy đủ thông qua nghiên cứu nhiều tài liệu, hình ảnh về Chiến lũy Pháo Đài […]

Đường Hộ Mưu

Đường Hộ Mưu – Nay đường Nguyễn Văn Côn, từ ngã Tư Long Thuận đến Nhà Thờ Phía Nam con dường Lộ Dương là con đường ranh với khu nội thị dài nhứt, bắt đầu từ Ngã Tư Bình Ân (giờ có Cây xăng Long Thuận), chạy về phía Bắc quẹo vuông gốc rồi đến […]

Phan Thanh Sắc: Người Giữ Hồn Cho Gò Công Qua Bộ Tứ Sách Sử Vàng Son

Gò Công – mảnh đất trù phú nơi phương Nam, nơi những câu chuyện lịch sử, văn hóa và hồn người hòa quyện, tựa như một bức tranh đa sắc, rực rỡ mà sâu lắng. Trong bức tranh ấy, Nhà giáo ưu tú, Nhà nghiên cứu Phan Thanh Sắc hiện lên như một họa sĩ […]

Phố cổ Gò Công

Tôi nghe người ta nói về “phố cổ Hội An” và “phố cổ Gò Công” từ thời còn học ở trường đại học. Đó là những năm 79, 80 của thế kỷ XX. Cái thời “bao cấp” ấy lúc nào cũng “thiếu” và “đói”. Cái “thiếu” và “đói” đúng với nghĩa bóng lẫn nghĩa đen. […]

Sáng nghĩa thầy trò Gò Công học

GD&TĐ – NGƯT Phan Thanh Sắc chào đời năm Bính Tý 1936 tại Gò Công, làm Hiệu trưởng Trường Trung học Hòa Tân rồi Tổ trưởng Ngoại ngữ Trường THPT Trương Định ở quê nhà. Tháng 3/2000, NGƯT Phan Thanh Sắc về hưu, bèn nghiên cứu địa phương, đã liên tục ấn hành 3 tập […]

Trên Văn đàn toàn quốc Gò Công chiếm một địa vị khả quan

Nói đến văn-học Việt-Nam ta phải để dành một chỗ cho tỉnh Gò-công, một xứ đồng chua nước mặn mà đã sản xuất khá nhiều nhơn tài trên văn đàn trận bút. Từ thời xưa, người Gò-công đã có tiếng là hiếu học. Lẽ cố nhiên vào thời-đại mà quan niệm quốc-gia dân tộc còn […]

Sam biển Gò Công

Ngoài các loại cá tôm thiên nhiên ưu đãi, ở vùng biển xã Vàm Láng, Tân Thành, huyện Gò Công Ðông (Tiền Giang) có đặc sản khá hiếm: sam biển. Với hình thù lạ mắt: vỏ cứng như mai cua, mình tròn dẹt, đường kính độ gang tay, tám chân càng nhỏ dưới bụng, phần […]

Dinh Chánh Tham Biện tỉnh Gò Công

Năm 1867, Pháp thâu trọn Nam Kỳ, Pháp đổi sáu tỉnh thành 27 vùng Tham biện. Huyện Tân Hoà của cựu trào được đổi thành Tham Biện Gò Công (Inspection de Gò Công) và do một viên sĩ quan Hải quân cấp bực Trung uý làm Chánh Tham Biện. Sau Tham biện Gò Công đổi […]

Gò Công Xưa – Piscine (Ao Bít Xin) – Hồ tắm xưa ở Gò Công

Piscine, hay còn được người dân địa phương gọi một cách dân dã là “Ao Bít Xin”, là một địa danh độc đáo từng tồn tại ở Gò Công (nay thuộc tỉnh Tiền Giang). Đây không chỉ là một công trình nhân tạo mà còn là một không gian văn hóa, một phần ký ức […]

Đệ Nhất Phương Nam… Mắm

Mắm là món trứ danh của người dân Nam Bộ, từ lúc đi mở cõi phương Nam. Không  đơn thuần là món ăn dân dã mà mắm còn là sản phẩm văn hóa đặc trưng miền sông  nước Nam Bộ. Đến nỗi, sách Gia Định Thành Thông chí của Trịnh Hoài Đức có ghi: “Ở […]

Thi sĩ Hoàng Tố Nguyên và tuyệt phẩm Gò Me

Nhà thơ tên thật là Lê Hoằng Mưu, sinh năm 1929 tại Gò Me, làng Bình Ân, tổng Hòa Lạc Hạ, tỉnh Gò Công (nay là ấp Gò Me, xã Bình Ân, huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang). Sau khi hoàn tất bậc tiểu học ở Gò Công và bậc trung học ở Trường […]

Gò Công Xưa – Đám Lá Tối Trời Nơi Âm Binh Xuất Hiện

Chốn người Nam đã 2 lần chống giặc Pháp xâm-lăng. Đám lá tối trời ! Một vùng rộng lớn ở làng Kiểng-phước tỉnh Gò-công gần cửa Soi-rạp. Ngày trước, như tên nó đã chỉ, vùng này mọc toàn dừa nước dày đặc, dày đến nổi tàn cây nhành lá che kín mít ngăn cản ánh […]

Gò Công Xưa – Giồng Nâu

GIỒNG NÂU TRẢI QUA BAO CUỘC THĂNG TRẦM NAY LÀ MỘT MẠCH SỐNG CỦA XỨ SỞ Vườn trầu xã An-hòa, một nguồn lợi đáng kể của tỉnh nầy. Gò-công, như tên nó đã chỉ, là xứ có nhiều gò đống giồng đất cao, nào giồng ông Huê ở xã Vĩnh-lợi, giồng Sơn- qui, giồng Lức […]

Gò Công Xưa – Giồng Sơn Qui Lịch Sử – Quê Hương Từ Thái Hậu

Trên đường từ tỉnh lỵ Gò-công về Sài-gòn qua ngõ Long- an, người ta băng qua giồng Sơn-qui khi ra khỏi nhà thờ độ 3 cây số và bắt đầu lên dốc. Giồng Sơn-qui, quê hương bà Từ-Dũ, có hình dáng như con rùa nằm. Trước có tên là Qui-nguyên, nghĩa là Gò rùa về […]

Ngôi mộ bát lăng đẹp nhất miền Nam ở Gò Công

Trong một dịp rong ruổi về Gò Công, chúng tôi thấy được những cụm mộ đá tuyệt mỹ, trúc cách thật đa dạng với vô số những bức chạm trổ công phu. Đặc biệt là ngôi mộ bát giác trong vườn chùa Long Thiền (nay thuộc ấp Hoà Bình, xã Bình Nghị, Gò Công Đông, […]

Võ sư Hồng Long (Bảy Thời): Thầy của những “võ sĩ bất bại” xứ Gò Công

Hiếm có vị võ sư nào trong lịch sử vừa thông thạo Đông Tây Kim Cổ, lại thanh sắc toàn tài như Hồng Long. Đến nỗi, tuy thanh niên tráng kiện, oai phong dũng mãnh nhưng giới võ học Sài Gòn vẫn quen gọi Hồng Long là “người đẹp Gò Công”. Thầy của những “võ […]

Sự tích ngôi mộ xóm gò và các bộ tướng của Trương Định

Sau khi chủ soái Trương Định tuẫn tiết, căn cứ Đám lá tối trời bị phá hủy, nhiều tướng sĩ hy sinh hoặc bị bắt. Một số theo Phó Đề đốc Trương Công Luận về Rạch Bùn (Tân Bình Điền) rừng cây sâu rộng, thông lên Rạch Cùng (Tân Thành) để lập căn cứ, nhờ […]

Giai thoại về Lâm Sang – Giang hồ đất Gò Công

Vào thời điểm cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, những tổ chức Thiên Địa hội phản Thanh phục Minh ở miền đất Nam Việt Nam đã mất phương hướng hoạt động vì mục tiêu không còn tồn tại. Họ trở thành những băng đảng giang hồ. Băng đảng giang hồ Lâm Sang ở […]

Giồng Sơn Quy

Địa danh được cấu tạo theo phương thức: Địa hình thiên nhiên (Giồng) + Địa  hình thiên nhiên (Sơn: : Núi) + Động vật (Quy: : Rùa).  Giồng Sơn Quy cách huyện lỵ Tân Hòa (thị xã Gò Công ngày nay) khoảng 3 km  về hướng Tây Bắc, thuộc làng Tân Niên Trung, nay là […]

La Reine-Mère TỪ DŨ 1810 – 1901

Bản tiếng Pháp Khu vực Gò Công, một trong những khu vực giàu có nhất ở Đồng bằng sông Cửu Long màu mỡ, đã sản sinh ra hai hoàng hậu cho chế độ quân chủ cổ đại của Việt Nam: Nam Phương, vào thế kỷ 20, và Từ Dũ, một thế kỷ trước đó.

Chuyện ít biết về ‘năm Thìn bão lụt’ xứ Nam Kỳ

Nhắc đến “năm Thìn bão lụt”, nhiều người nghĩ ngay đến cơn bão lụt năm Giáp Thìn 1904 ở xứ Gò Công và nhiều tỉnh Nam Kỳ thời bấy giờ. Đây là trận bão lụt lịch sử, cách đây gần 120 năm. Đến nay, tư liệu về trận bão lũ này không nhiều, chủ yếu […]

Danh y Việt Cúc – nặng lòng với “Gò Công: Cảnh cũ người xưa”

Những ai theo y dược học cổ truyền dân tộc, đặc biệt là với những người thường xuyên nghiên cứu và sử dụng thuốc Nam, thì cái tên danh y Việt Cúc chắc chắn không còn xa lạ. Danh y Việt Cúc tên thật Nguyễn Văn Tám, tự Bảy Thê, y danh Việt Cúc, sinh […]

Bánh xèo – Biểu tượng của quyền uy

Bánh xèo, một món ăn dân dã, quen thuộc của người Việt, thường được biết đến với vị giòn tan, nhân tôm thịt đậm đà và rau sống tươi mát. Nhưng ít ai biết rằng, ẩn sau vẻ ngoài bình dị ấy, bánh xèo còn mang một ý nghĩa sâu sắc hơn: một biểu tượng […]

Những chiến tướng của Trương Định qua tư liệu dân gian ở Gò Công

ĐẶNG KHÁNH TÌNH Đặng Khánh Tình chưa rõ năm sinh năm mất, người thôn Vĩnh Hựu, huyện Kiến Hòa, trấn Định Tường (nay thuộc xã Vĩnh Hựu, huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang). Năm 1859, khi Trương Định phất cờ khởi nghĩa, ông gia nhập nghĩa quân, đầu tiên giữ chức Đội. Về sau, […]

Huỳnh Đình Điển – nhân sĩ nổi tiếng đất Gò Công

Mỹ Tho xưa có Nam Kỳ khách sạn, là một dãy lầu 10 căn nằm cạnh ga xe lửa (phường 1, TP. Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang ngày nay), do doanh nhân Huỳnh Đình Điển làm chủ. Ông người làng Thành Phố, tỉnh Gò Công (nay thuộc TX. Gò Công, tỉnh Tiền Giang), là một […]

Đi tìm vị thần ở đình Tân Đông, Gò Công

Ngôi đình xã Tân Đông, còn gọi là đình Gò Táo,  ở huyện Gò Công Đông, Tiền Giang có một vẻ đẹp đặc biệt, di tích đã hoang tàn được níu giữ bằng những cây bồ đề lớn… Đình rất thiêng nhưng điều khiến người dân trăn trở là không còn rõ vị thần vốn […]

Từ nguyên của Tiếng Tây, tiếng Tàu lọt vào tiếng Việt

Ở cái xứ mình, đặc biệt là ở miền Tây này, có nhiều từ nghe thiệt quen tai mình xài hoài, xài riết thành quen chứ hỏi ra lại ít người hiểu gốc gác của nó. Mấy từ này có khi là tiếng Tây, tiếng Tàu lọt vô, rồi người mình đọc trại lại, riết […]

Dấu xưa chợ Dinh

Dù tên làng, tên ấp hay tên xã nhưng đối với người dân xứ Gò Công thì cái tên xưa nhiều người vẫn còn nhớ gọi khi nói đến Đồng Sơn, đó là “Chợ Dinh”. Chợ Dinh không chỉ là cái chợ của làng Đồng Sơn mà xa hơn, xưa hơn, nó còn có vai […]

Nhớ trận bão năm Thìn

Miền Nam vẫn được xem là vùng đất có khí hậu ôn hòa, quanh năm nắng ấm. Mưa to bão lớn ít xuất hiện. Tuy nhiên, trận bão năm Giáp Thìn (1904) được xem là trận cuồng phong mạnh nhất từng đổ bộ vào khắp vùng Nam Kỳ khiến 3,000 người chết, gây thiệt hại […]

Câu chuyện về Long Mỹ Quận Công Nguyễn Hữu Hào

Một buổi chiều ở Đà Lạt chúng tôi viếng thăm lăng mộ ông bà Nguyễn Hữu Hào, nằm trên một đồi thông rất đẹp, dễ tìm thấy bằng bản đồ Google. Theo các tài liệu thì đây là nơi chôn và thờ ông Nguyễn Hữu Hào và bà Lê Thị Bình, song thân của Nam […]

Gò Công Xưa – Ấp Đạo Xưa

Trước thời chiến, phía bên kia cầu Long-chánh là đám đất hoang lát mọc cùng nơi. Lúc người Nhật đến, chưa gì đã tính việc kinh tế, họ cho cất lên tại sở đất này ba kho lớn lợp ngói móc để chứa lúa các nơi gom góp về. Kho cất xong, nhưng chưa chứa […]

Gò Công Xưa – Lăng mộ danh nhân

MỘ TRƯƠNG-CÔNG-ĐỊNH Xây cất từ năm 1864. Mộ làm bằng đá ong với hồ vôi trộn nước ô-dước tới nay 100 năm vẫn còn chắc. Lúc làm mộ, trên tấm mộ bia bằng đá trắng Quảng-Nam, người ta khắc đủ chức tước của Ngài : « Đại-Nam Bình-Tây Đại- Tướng Quân Trương-Công-Định chi mộ ». […]

Gò Công Xưa – Cầu Tây Ban Nha

Trên rạch Cửa-khâu ngày trước có một cây cầu sắt nối đường Phan-đình-Phùng với đường Phan-chu-Trinh. Xe cộ từ Sài-gòn về thường mượn cầu này. Với thời gian sắt đá cũng mòn, cầu hư sập, xe cộ Sài gòn về phải tìm ngã khác. Cầu bị bỏ trên 50 năm. Tới năm 1943 Nhựt-Bổn đến […]

Về Gò Công coi chà tôm ra mắm ngon nức tiếng

Đặc sản mắm tôm chà Gò Công (Tiền Giang) được nhiều người biết đến. Nhưng món chấm ngon nổi tiếng này được làm ra như thế nào thì ít ai tận mắt chứng kiến. Mắm tôm chà khởi nguồn là món ăn dân dã, làm từ thịt tôm đất ngọt lành lội dưới dòng nước […]

Bánh vá Gò Công!

Giữa đồng bằng có một khoảng đất nổi cao lên gọi là gò. Sài Gòn có Gò Vấp, trồng cây Vấp. Cách Mỹ Tho 35 cây số, Gò Công là vùng gò đất có nhiều chim công. Tui không tin kiểu cắt nghĩa tưng lên cho đẹp: gò có ‘công về ngủ’ đâu. Thế đất […]

Gió độc Gò Công!

Ca dao là câu hát để ru con, ru em. Phải cho thằng nhỏ dễ ngủ, sợ thằng nhỏ khóc lồi rún, nên giai điệu của lời ru phải trầm bổng; phải có vần, phải có điệu theo thể thơ lục bát hoặc song thất lục bát. Hai cái thể thơ nầy, Má hoặc Chị […]

Gò Công Xưa – Vua Thành Thái Với Đồng Bào Gò Công

50 năm trước nước Việt-Nam còn trong thời-kỳ bị Pháp đô-hộ. Đại-diện chánh-quyền thực-dân là Toàn-quyền Paul Doumer, một chánh khách tiếng tăm của nước Pháp đã để danh lại cho cầu Hàm-Rồng nối Hà-nội với Gia-lâm. Cầu này thời Pháp thuộc được đặt tên là cầu Doumer, ngày nay Việt- Nam độc-lập đã cải […]

Gò Công Xưa – Sân Vận Động

Sự đô-hộ của Pháp đem lại cho dân ta nhiều tai hại, nhưng vô tình chúng cũng đem lại cho ta một vài ảnh hưởng hay. Một trong những ảnh hưởng ấy là thể thao. Cũng như ở nhiều tỉnh khác (như Tân-an chẳng hạn) ở Gò-công trước dinh Tỉnh-Trưởng đối diện với đồn lính […]

Gò Công Xưa – Đài Kỷ Niệm Huỳnh Công Tấn bị đập phá – Mộ Trương Công Định 2 lần được trùng tu

Dưới thời Pháp thuộc, những anh-hùng Việt-Nam kháng- chiến chống xâm-lăng chỉ được tôn thờ trong tâm-khảm của nhơn dân, trái lại những kẻ bán nước buôn dân vì danh-lợi chạy theo giặc Pháp để hãm hại và bóc lột đồng bào, được quan thầy của họ săn-sóc cho lập đài nọ miếu kia với […]

Gò Công Xưa – Quốc Công Phạm Đăng Hưng (1764- 1825)

Phạm-Đăng-Hưng sanh ngày 24-9-1864 năm Ất-dậu, con của ông Phạm-Đăng-Long và Bà Phạm-thị-Tánh, công- thần dưới triều Nhà Nguyễn, người huyện Tân-hòa, làng Tân-niên-đông (Gò-công) thuộc tỉnh Gia-định Nam-phần Việt-Nam. Ông là người thông-minh đỉnh-ngộ, tánh tình cương- trực, ăn nói thẳng-thắng, có nhiều ý chí lớn lao, ra đời gặp lúc quốc biến loạn […]

Gò Công Xưa – Sự Tích Vịnh Đôi Ma Với Cặp Oan – Hồn Hiện Hình Chắp Tay Đi

Rạch đôi-ma, tên chữ là Song-ma, cũng gọi là sông Tình-trinh, ở về ngọn hạ lưu hướng Bắc huyện Tân-hòa, Gò- công thuộc tỉnh Gia-định ngày xưa. Tương truyền : Ngày xưa quanh vùng ấy có cô gái họ Phạm yêu chàng thư-sinh họ Nguyễn. Tình thắm-thiết, nghĩa mặn nồng, đôi trẻ thề nguyền trăm […]

Gò Công Xưa – Đức Cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng

VỊ GIÁM-MỤC VIỆT-NAM ĐẦU TIÊN LÀ NGƯỜI GÒ-CÔNG : ĐỨC CHA GIOAN BAOTIXITA NGUYỄN-BÁ-TÒNG Các thanh thiếu niên học-sinh trường trung-học Nguyễn-bá-Tòng và phụ-huynh các em có biết chăng trường các em đến học mỗi ngày ở bên Nhà thờ Chợ Đũi, mang danh một người con của tỉnh Gò-Công đã làm rạng-rỡ cho quê-hương […]

Gò Công Xưa – Nhà Văn Hồ Biểu Chánh (1885-1958)

Nói đến nhân vật Gò-công của thời cận-đại, chúng tôi trước nhứt phải nhớ tới người anh cả của chúng tôi trong trận bút trường văn : Hồ-văn-Trung tự Biểu-Chánh. Nhắc đến cụ chúng tôi không khỏi ngậm ngùi vì cảnh người còn kẻ mất, nhớ lại mới năm nào tại ngôi nhà của Thủ-Tướng […]

Gò Công Xưa – Đầm Vạn Thắng Mồ Chôn Xác Giặc Làng Bình Ân Võ Tánh Chiến Tây Sơn

Làng Bình-ân giáp ranh làng thành-phố và Tân-duân (An-hòa) Gò-công, ngày nay dân cư trù mật nhà dọc phố ngang, xe cộ qua lại dập dìu, chợ búa đông người buôn bán. Nhìn vào cảnh sống vui tươi náo-nhiệt, phản ảnh sự phát-triển của tình Gò, có ai dè ngày trước nơi đây là một […]

Gò Công Xưa – Nhơn kiệt Gò Công

ÔNG ĐỐC PHỦ ĐỨC Ông Lê-tấn-Đức người làng Thành-phố, thuở nhỏ theo Hán-học, lớn lên thi đậu ra giúp Triều-đình làm một văn- quan. Gặp thời nhiễu-nhương, triều-đình nhượng bộ địch quân xâm lấn, ông khổ tâm tại vị chờ thời. Là một nho-sĩ trói gà không chặt, con người thuần hậu và thế cô […]

Gò Công Xưa – Hoàng Trùng Khởi Loạn – Giặc Cào Cào Phá Hoại Mùa Màng (Ất Tỵ 1905)

Trong quyển « Gò-công Phong-vịnh » của ông Võ-thành- Ký xuất-bản vào năm 1911, có mô tả về nạn cào-cào xuất hiện phá hại mùa màng tại Gò-công, sau một năm bão lụt Giáp-thìn, qua những câu bi cảm dưới đây : Cuộc đời xem lãng nhách, kẻ dưới trần lạch ạch gian hung. Năm […]

Gò Công Xưa – Chưởng Cơ Mai Tấn Huệ

VÀI NÉT VỀ DANH-NHÂN LỊCH-SỬ GÒ- CÔNG XƯA VÀ NAY GÒ-CÔNG LÀ MỘT XỨ ĐỊA-LINH NHƠN-KIỆT Tuy không trù-phú lắm, xứ Gò-công cũng nuôi sống dân mình một cách sung túc và đóng góp một phần quan-trọng vào sự thịnh-vượng của nền kinh-tế nông-nghiệp quốc-gia. Gò-công cũng sản-xuất lắm nhơn tài làm rạng rỡ tỉnh […]

Gò Công Xưa – Tranh Đấu Với Kẻ Nội Thù: Đội Tấn

Sau vụ thất thủ Gò-công, Trương-Công-Định về lập lại căn-cứ ở Lý-nhơn, giữa một hòn đảo đất phù-sa, cây cối và dừa nước dày đặc phủ kín. Vùng này hoang vu và đầy thú dữ tương tự như Rừng sát, khi nước lớn thì chỉ còn một phần đất nhỏ nhô lên trên mặt nước […]

Nhà giàu đất Gò Công xưa

So với các tỉnh nằm trong lưu vực giữa hai sông Tiền và Hậu Giang, Gò Công xưa là tỉnh nhỏ, đất hẹp, nhiều phèn và nước mặn, mỗi năm chỉ làm ruộng có một mùa. Tuy nhiên theo nhiều ông già bà cả kể lại đó là một thế đất quý, một thế đất […]

Gò Công Xưa – Trận Thư Hùng : Cuộc Hàn quân Lớn Nhất Của Pháp Tại Gò Công (25-2-1863)

Gương yêu nước và sự anh-dũng của Trương-công-Định không khác nào một thứ men kích-thích dân chúng ái-quốc, thúc đẩy nho-sĩ và thanh-niên các vùng khác ở xa gần nổi lên chống Pháp. Thêm nữa, dân chúng rất đỗi bất bình và các điều khoảng bất lợi của hòa-ước mùng 5 tháng 6 năm 1862, […]

Gò Công Xưa – Bà Từ Dũ Và Mắm Tôm Gò Công

Nói đến nhân vật Gò-công, ta không thể không nhắc đến Bà Từ-Dũ, một bông hoa của đất Gò, đã ngự-trị một thời ở Triều Huế. Không cân quốc như Bà Trưng, Bà Triệu, không kiếm cung tô-điểm sơn hà, nhưng người thiếu nữ Gò-công với tứ- đức tam-tùng đã nêu cao gương hiền đức […]

Gò Công Xưa – Di tích lịch sử

ĐỊA DANH “XÓM THỦ” Lúc Tây-sơn và Nguyễn-Ánh đánh nhau, có vị thủ khoa xuất thân, người huyện Ninh-hòa, tỉnh Bình-thuận, lánh nạn Tây-sơn vô ngụ tại làng Yên-luông-đông (Gò-công) mở trường dạy học, nay còn di tích là « xóm ông Thủ ». Ông tên là Ngô-tùng-Châu, một bực văn tài có nhiều mưu […]

Gò Công Xưa – Ông Hội Đồng Nguyễn Minh Chiếu, Cụ Lê Lương Tri

ÔNG HỘI ĐỒNG NGUYỄN-MINH-CHIẾU Một nhơn vật cận đại tỉnh Gò-công được vinh hạnh lấy tên đặt cho một con đường khá dài ở Sài-gòn – Phú-nhuận là Ông Nguyễn-minh-Chiếu. Sanh năm 1889 tại Yên-luông-đông, Gò-công, ông học Trường Chasseloup-Laubat và khởi bước ra đời với chơn thơ- ký Bưu-điện. Vừa làm việc vừa học […]

Giáp Thìn thương nhớ Gò Công

Nhạc Hoàng Phương, giọng ca Bảo Yến: “Dưới nắng hồng, tôi đi giữa Gò Công. Đất như cao, trời như thấp lại. Trong khoảng không trên sóng biển chập chùng, Chỉ còn lại dáng mẹ hiền Gò Công …” Gò Công?! Mùng Một Tết Nguyên Đán là thứ Bảy, ngày10, tháng Hai, năm 2024. Năm […]

Gò Công Xưa – Phó tướng bình Tây – Nguyễn Nhựt Chi

Nói đến vị anh-hùng Trương-công-Định trong đoạn đầu kháng Pháp, trên đất Gò như đã trình-bày, chúng tôi cần phải nhắc tới Bình-tây phó tướng Nguyễn-Nhựt-Chi, người là cánh tay mặt của Trương-công-Định nhưng ít người biết đến, thời ấy những nhà chép sử dường như bỏ quên tên tuổi của ông vậy. Trong chuyến […]

Gò Công Xưa – Ngài Nguyễn Văn Hiếu Một Võ Tướng Thanh Liêm, Cương Nghị

Nói đến các danh-nhân khuông phò chúa Nguyễn, thống nhứt san-hà, chúng tôi phải nói đến ông Nguyễn-văn-Hiếu người miền Nam, có công rất lớn với vua Gia-Long. Ông là người có tài, có đức, cương-trực và liêm-khiết. Ông Nguyễn-văn-Hiếu người Kiến-hòa, thuộc tỉnh Định- tường ; ông thân-sinh húy là Đán, được tặng chức […]

Gò Công Xưa – Lăng mộ nhà họ Phạm

Tại Gò-công người ta còn nhắc đến những ngôi cổ mộ của nhà họ Phạm, ở làng Tân-Niên-Đông cách tỉnh lỵ 3 cây số. Làng này là sinh quán của Bà Từ-Dũ, thân mẫu vua Tự- Đức, con gái của Ông Phạm-Đăng-Hưng. Tại vùng này khi quân Pháp chưa lập nền đô-hộ, dòng vua Tự-Đức […]

Gò Công Xưa – Đức Từ Dũ Thái Hoàng Thái Hậu

Một bậc hiền-phụ ở nước ta vào cuối thế kỷ XIX. Bà tên Phạm-thị-Hằng, hiệu Từ-Dũ, sinh ngày 19-5 năm Canh-ngọ (1810) tại Gia-định, huyện Tân-hòa, Giồng Sơn-qui, nay thuộc tỉnh Gò-công. Bà là trưởng-nữ của quan Thượng-thơ bộ Lễ Phạm- đăng-Hưng và bà Phạm-thị-Vị. Sau này là vợ của Hiến-tổ Chương-hoàng-đế tức là vua […]

Gò Công Xưa – Gò Công Dưới Chế Độ Tân Trào

Người Pháp xâm-chiếm Gò Công từ năm 1861 nhưng chỉ hoàn-toàn làm chủ huyện Tân-hòa vào năm Giáp-Tý 1864 sau khi hạ được vị anh hùng Trương-Công-Định. Nước non đổi chủ, cảnh vật điêu tàn, lòng người giao động, ai ai cũng ngậm ngùi cho là số trời đã định, chấm dứt cơ-nghiệp chúa Nguyễn […]

Gò Công Xưa – Sử lược tỉnh Gò Công

(Căn cứ vào Bộ Hoàng-Việt Địa-dư chí đời Minh-Mạng thứ 14 năm 1934 và Cours d’Histoire Annamite của Trương- Vĩnh-Ký, in năm 1877). Ý NGHĨA VÀ ĐIỂN-TÍCH DANH HIỆU GÒ- CÔNG Từ lâu lãnh thổ Gò-công đã được ghi vào bộ Đại-Nam Quốc-Sử do cụ Phan-Thanh-Giản bình luận, là một xứ « Địa-Linh Nhơn-Kiệt », […]

Gò Công Xưa – Những Anh Hùng Kháng Chiến Gò Công Với Những Trận Đánh Lịch Sử

Việc huy động lực lượng để đánh Gò-công và bổ nhậm các sĩ quan để đối phó với ông, tường thuật sau đây: Lấy xong Saigon ngày 18-2-1859, Đô-đốc Charner thấy cần phải đánh lấy Định-tường để giữ an phòng tuyến và để mở rộng khu vực hoạt động giới hạn bởi các con sông […]

Gò Công Xưa – Nam Kỳ dưới thời Pháp Thuộc (1861- 1945)

LÝ DO PHÁP XÂM LƯỢC VIỆT NAM Giữa thế kỉ thứ XIX, các vua Việt Nam : Minh-Mạng, Thiệu-Trị, Tự-Đức nhận thấy nhiều nước Á-châu như Ấn-độ, Qua-va (Java), Lữ-tống (Luçon) bị mất, thế lực đế-quốc Âu- châu càng ngày càng bành-trướng qua Đông mà binh lính đi tiền-phong chính là lái buôn, thành thử […]

Gò Công trong tiểu thuyết Hồ Biểu Chánh

Phan Thanh Sắc Thân thế Hồ Biểu Chánh Ông tên thật là Hồ Văn Trung, tự là Biểu Chánh, bút hiệu là Thứ Tiên (thường ký trong các bài thơ), sinh  ngày  1-10-1885 (năm Ất Dậu) tại làng  Bình Thành, tỉnh Gò Công, trong một gia đình nghèo, đông con ( ông là người con […]

Gò Công Xưa – Chúa Nguyễn Ánh Khắc Phục Đất Nam Kỳ – Gò Công Được Lập Nền Hành Chánh

Năm Đinh-Vị 1787, Chúa Nguyễn-Phúc-Ánh từ Xiêm- quốc kéo quân về, tiến vào cửa Cần-giờ. Nguyễn-Lữ lui binh đóng giữ ở Lạng-phụ (thuộc Biên-hòa), giao cho Thái-Bảo Phạm-Văn-Tham giữ thành Gia-định. Chúa Nguyễn đánh phá mãi không được bèn lập kế ly gián, khiến Phạm-Văn- Tham và Nguyễn-Lữ nghi ngờ lẫn nhau, bằng cách viết […]

Nhạc sĩ Hoàng Phương – Từ “Hoa sứ nhà nàng” đến “Ông hoàng nhạc Gò Công”

Nhắc đến nhạc sĩ Hoàng Phương (1943 – 2002), nhiều người yêu thích âm nhạc đều biết đó chính là tác giả của nhạc phẩm “vàng” duy nhất được phép lưu hành sau ngày giải phóng – “Hoa sứ nhà nàng”. Ông chính là người sáng lập ra dòng nhạc Gò Công đã “làm mưa […]

Bí ẩn những lò võ Gò Công – Kỳ cuối: Trước cú knock-out của thời cuộc

Trải qua thời vàng son, ngày nay võ Gò Công gần như chỉ còn trong hoài niệm. Những võ đường vẫn còn dấu tích và những võ sĩ lừng danh khi xưa như Trần Bình Long, Phan Thành Công vẫn còn sinh sống tại quê nhà. Ông Võ Ngọc Thi là người “ngoại đạo” nhưng […]

Người nhạc sĩ tài hoa đã khai sinh ‘dòng nhạc Gò Công’

Địa danh Gò Công ở Tiền Giang những năm 1980 đã bỗng dưng nổi danh khắp cả đất nước, xuất phát từ một băng nhạc trữ tình do nhạc sĩ Quốc Dũng biên tập, phối khí và sản xuất dựa trên các sáng tác của nhạc sĩ Hoàng Phương. Có lẽ chính nhạc sĩ Quốc […]

Gò Công có gì mà đi hoài?

Ở Sài Gòn, có hai nơi đầu tiên tôi nghĩ đến mỗi khi thấy cần phải đi đâu đó nạp năng lượng là Cần Giờ và Gò Công. Mỗi nơi một vẻ đủ cho tôi tiếp tục chuỗi suy ngẫm về cuộc sống, lịch sử, địa lý, cái hồn, cái cốt… Kênh Chợ Gạo, Tiền […]

Gò Công – Bí ẩn Làng thành phố đầu tiên của lục tỉnh – Kỳ 1: Tìm lại dấu xưa Làng thành phố

Tỉnh Tiền Giang vừa công bố năm 2025 thị xã Gò Công “lên thành phố”. Nhưng 137 năm trước, năm 1885, vùng đất hiện nay là thị xã Gò Công đã được người Pháp gọi là “Làng thành phố”, đô thị đầu tiên với tên gọi thành phố của đất Nam Kỳ lục tỉnh. Dinh […]

Gò Công – Bí ẩn Làng thành phố đầu tiên của lục tỉnh – Kỳ 3: Quê hương hai bà hoàng danh tiếng

Hàng trăm năm qua, người dân Gò Công (Khổng Tước Nguyên) vẫn tự hào vùng đất lành này là nơi xuất thân hai bà hoàng danh tiếng tài đức vẹn toàn của triều Nguyễn. Nam Phương hoàng hậu thời thiếu nữ đang đi học – Ảnh tư liệu Chuyện Đức bà Từ Dụ Buổi sáng […]

Hồi ức về trận bão lụt thảm khốc năm Giáp Thìn 1904 ở Gò Công

Giữa trưa ngày chủ nhật 1/5/1904, trong lúc người dân Tân Thành đang náo nức chuẩn bị cho lễ cúng Kỳ yên theo tập tục hàng năm, thì trời đang nắng gắt bỗng dưng kéo mây mờ mịt, mưa lác đác, gió giông dần mạnh lên… Biển Tân Thành (thuộc huyện Gò Công Đông-Tiền Giang), […]

Quan niệm dân gian về địa thế Gò Công

Tỉnh Gò Công xưa (nay thuộc tỉnh Tiền Giang) là vùng bình nguyên ven biển rộng lớn với hơn 20 cây số bờ biển và được hợp thành bởi phù sa của sông Cửa Tiểu và dòng Đồng Nai, có diện tích khoảng 55 ngàn mẫu và cách Sài Gòn khoảng 60 cây số. Dưới […]

Bí ẩn những lò võ Gò Công – Kỳ 3: Hạ gục môn đồ Lý Tiểu Long

Vô địch quyền tự do hạng ruồi miền Nam Việt Nam, thượng đài hơn 20 trận thì đến 18 trận thắng knock-out, từng đối đầu với những tay đấm quốc tế từ Hong Kong, Thái Lan, Campuchia, đánh bại môn đồ của Lý Tiểu Long… Trần Bình Long cầm tấm hình chụp ông nhận cúp […]

Gò Công – Kỳ cuối: Mong gặp lại Làng thành phố vàng son một thủa

Việc chính quyền Tiền Giang quyết định đưa thị xã Gò Công trở lại vị thế thành phố khiến người dân vui mừng. Liệu có thể khôi phục những nét cổ kính, vàng son một thuở của Gò Công xinh đẹp để phát triển du lịch như phố cổ Hội An? Kho bạc Gò Công […]

Tấm lòng vua Tự Đức đối với vị anh hùng dân tộc Trương Định

Hàng năm, vào ngày 20 tháng 8 dương lịch, tại Di tích mộ và đền thờ Trương Định ở thị xã Gò Công, đền thờ Trương Định ở xã Gia Thuận, huyện Gò Công Đông và đền thờ Trương Định ở xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi đều tổ chức lễ tưởng […]

Bí ẩn những lò võ Gò Công – Kỳ 1: Đêm quyết đấu

Không chỉ là quê hương tuyệt sắc giai nhân như Nam Phương hoàng hậu, đất Gò Công (thuộc tỉnh Tiền Giang nay) một thời vang danh thiên hạ với các võ đài rực lửa cùng những tay đấm khét tiếng thà chết chứ không để hổ danh sư phụ, võ đường. Các võ sĩ Gò […]

Bí ẩn những lò võ Gò Công – Kỳ 2: Đi tìm khởi thủy dòng võ xứ Gò

Trước nhà là khoảng sân với giàn mướp xanh tươi, bên cạnh khu vườn trĩu quả. Chính góc sân này cách đây non một thế kỷ, ông Bảy Bổn truyền võ công cho đệ tử tứ phương. Các võ sĩ của võ đường Triệu Tử Long đi thi đấu trước năm 1975 – Ảnh GIA […]

Nét kiến trúc đặc sắc của nhà Đốc Phủ Hải ở Gò Công

Nhìn từ bên ngoài, nhà Đốc Phủ Hải là một dinh thự cổ nguy nga kiểu phương Tây. Khi vào bên trong, nhiều người không khỏi kinh ngạc trước những gì được chứng kiến… Tọa lạc tại phường I của thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang, Nhà Đốc Phủ Hải được coi là một […]

Thầy Lê Kim Sơn: Người nhạc sĩ gieo hồn cho những “Hành Khúc” học đường Gò Công

Trong ký ức của bao thế hệ học sinh trường Trung học Gò Công (nay là THPT Trương Định), hình ảnh người thầy giáo dạy nhạc Lê Kim Sơn có lẽ đã trở thành một phần không thể thiếu. Không chỉ truyền đạt những nốt nhạc, giai điệu, thầy còn là người đã thổi hồn […]

Gò Công – Bí ẩn Làng thành phố đầu tiên của lục tỉnh – Kỳ 4: Hai nữ sĩ lừng danh thiên hạ

Gò Công là đất địa linh nhân kiệt với nhiều danh nhân. Đặc biệt, xứ này có hai nữ sĩ tài danh, là nhà thơ, nhà văn, nhà báo nổi tiếng những năm đầu thế kỷ 20. Bà Phan Thị Bạch Vân, chủ nhân Nữ lưu thơ quán – Ảnh tư liệu Chủ nhân Nữ […]

Về biển Gò Công ăn “tôm xe cán”

Rõ ràng là con tôm đập, hà cớ gì gọi nó là con “tôm xe cán”? Câu chuyện trà dư tửu hậu có lúc trở thành gia vị khiến món ăn trở nên khác lạ. Về Gò Công lần nào cũng được nếm món ngon. Mắm tôm chà, mắm còng, mắm nha… tuy là đặc […]

Một ngày ở Gò Công

Đất Gò Công xưa (Tiền Giang) – Nay gồm huyện Gò Công Đông, thị xã Gò Công và huyện Gò Công Tây, được bao bọc bởi sông Vàm Cỏ ở phía Bắc, sông Chợ Gạo (sông Trà) ở phía Tây, sông cửa Tiểu ở phía Nam và biển Đông – vốn là căn cứ địa […]

Nước Tương Dưỡng Sinh Tamari Nguyên Dương

Từ thị xã Gò Công du khách theo đến Xóm Mãng – Tân Đông (theo hướng Tân Tây – Vàm Láng) tại đây du khách sẽ có dịp tham quan lò tương qui mô và vệ sinh tuyệt đối của cơ sở sản xuất nước tương Thuần Chay, đây là một lò sản xuất nước tương […]

Bóng hình làng Thành Phố

Năm 1867 là năm Pháp chiếm hết 6 tỉnh Nam Kỳ rồi chia thành 20 vùng Tham biện. Huyện Tân Hòa đổi thành Vùng Tham biện Gò công. Viên Chánh Tham biện đầu tiên của Sở Tham biện Gò Công (Inspection de Gò Công) là Hải quân Trung Úy Guys cho xây thành lính tập […]

Nham Gò Công

Nham Gò Công còn là một món gỏi mà đa số quý ông thích ăn nhậu những món dân dã đều cho là rất ” bắt mồi” nhất là khi họ sử dụng luôn cả phần mô phổi cua cắt nhỏ khiến cho món ăn nồng hăng hơn. Nhìn quý ông nhấm nháp miếng nham […]

Bánh vá – một trong các món ngon Gò Công

Bánh vá, món ăn chỉ có ở Gò Công, nhưng phải là dân Gò Công cố cựu mới biết, còn “dân tứ xứ” về đây không phải ai cũng biết cả đâu! Người Gò Công trong nước, đám trẻ bây giờ đa phần ít còn biết món bánh vá. Còn người Gò Công ở hải […]

Hủ tíu Gò Công

Hủ tíu – còn gọi hủ tiếu – là món ăn phổ biến khắp phía nam, đến nay đã xuất hiện ở miền trung và miền bắc. Trong các chương trình liên hoan văn hóa ẩm thực Việt Nam tại nước ngoài, đặc sản hủ tíu luôn được trân trọng giới thiệu. Tuy nhiên, dẫu […]

Tình người Gò Công

Địa danh Gò Công rất quen thuộc với người miền Nam là vùng đất được khai phá đầu tiên và phát triển hơn 300 năm cùng thời điểm với Sài Gòn – Gia Định – Đồng Nai – Bến Nghé. Đường vào nhiều nhà là cái cầu nhỏ bắc qua kênh… (Ảnh qua mainguyen1512.blogspot.com) Gò […]

Một bức thơ lịch sử của dân chúng Gò Công gửi phản kháng chính phủ Pháp vào năm 1862

Trích từ Gò Công xưa của soạn giả Huỳnh Minh, sách có đoạn: Cố công sưu tầm ,chúng tôi xin trích lục bức thư đăng trong tuần báo phổ thông , số 7 tháng 10 năm 1952 của soạn giả Trần nguyên Anh gồm những đoạn sau đây : ” cuộc tranh thủ độc lập […]

Tài nguyên du lịch Gò Công – Kỳ 2 – Tài nguyên

TÀI NGUYÊN DU LỊCH GÒ CÔNG: 2.1. TÀI NGUYÊN DI TÍCH – CẤP QUỐC GIA: Liệt kê 20 di tích cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh Tiền Giang cho thấy Gò Công có 7: Chiến lũy Pháo đài, Đình Đồng Thạnh, Đền thờ Trương Định (Gia Thuận), Lăng mộ và đền thờ Trương Định […]

Hấp dẫn Sơ ri Gò Công

Trong các loại đặc sản Tiền Giang làm quà, rất nhiều người ưu ái chọn Sơ ri Gò Công. Sơ ri Gò Công nổi tiếng là giống sơ ri ngon nhất Tây Nam Bộ. Sơ ri có thịt chắc, đảm bảo vị chua ngọt tự nhiên, hạt vừa, các múi to đều và da căng […]

Cầu Huyện

Như đã nói là chuyến về Gò Công vừa qua tôi đã gặp được nhiều cái hay. Cái hay nhứt là tôi tìm gặp giấy điền thổ xóm Cầu Huyện, chỗ ngày xưa tôi ở lúc còn nhỏ trước khi lên Saigon học trung hoc Pétrus . Bản đồ (plan cadastral) nầy làm năm 1882. Mời xem […]